In 1974 ging Johan politieke en sociale wetenschappen studeren aan de universiteit van Antwerpen. Maar stilzitten was hem ook toen al niet gegeven. "Ik was actief in alles wat progressief en sociaal was. Ik zette me in voor de Wetswinkel, het Jeugdatelier en tal van andere projecten en initiatieven." In 1981 volgde nog een licentie in de rechten (VUB), de richting waarin hij later ook doctoreerde aan de universiteit van Gent. In Gent blijft hij actief als hoogleraar Grondwettelijk Recht en Mensenrechten.

In 1988 werd hij "de eerste kabinetschef op basketballsloefen". Hij leerde het vak goed en snel, in 1995 volgde hij Louis Tobback op als minister van Binnenlandse Zaken. Vanaf 1999 verwierf hij als minister van Begroting met zeven opeenvolgende begrotingen in evenwicht de naam van een degelijk bestuurder. Het goudhamsterprincipe en het Zilverfonds zijn met zijn naam verbonden. Ook zijn expertise in staatshervormingen wordt door niemand betwist. In West-Vlaanderen verdient hij dan weer zijn sporen als ‘groene rode'. Hij is de architect van het Duinendecreet.

Cijfers en staatsstructuren zijn voor Johan evenwel nooit iets anders geweest dan een middel, geen doel. "Gelijke kansen is voor mij altijd een rode draad geweest in alles wat ik deed of doe", zegt hij. "Ik ben niet de grote ideoloog en ‘gelijke kansen' wordt al snel een hol begrip als je het niet concretiseert. Ik wil de boel veranderen."

Dat wil Johan ook doen na 13 juni. Het land heeft nood aan een economische ommekeer. "Welvaart en welzijn moeten opnieuw samengaan", zegt hij in zijn Vlugschrift over welvaart en geluk. "De samenleving moet opnieuw meer samenleving worden." Johan is behalve een politiek dier ook basketbalkenner en poëzieliefhebber.